ایالات متحده زمانی میدان هوایی بگرام و چندین پایگاه نظامی دیگر در افغانستان را بر اساس توافق امنیتی سال ۲۰۱۴ با دولت جمهوری اسلامی افغانستان در اختیار داشت. اما در سال ۲۰۲۰، ادارهٔ نخست ترامپ تصمیم گرفت کشور را ترک کند و توافق دوحه را با طالبان امضا نماید. سپس ادارهٔ بایدن در سال ۲۰۲۱ خروج را عملی ساخت، بیآنکه به سه تعهد دیگر توافق توجهی کند.
اکنون پرسش این است که چرا چهار سال بعد، بگرام دوباره بهعنوان یک موضوع امنیت ملی مطرح شده است؟ این نخستین پرسشی است که واشنگتن باید نه تنها به مردم امریکا، بلکه به جهان پاسخ بدهد. اگر دلیل آن نزدیکی بگرام به چین است، جغرافیا از سال ۲۰۲۰ تغییر نکرده است.
پرسش دوم این است: آیا امریکا میتواند بگرام را بدون آغاز جنگی تازه بگیرد و اگر بگیرد، آیا میتواند آن را بدون افتادن در جنگی بیپایان حفظ کند؟ طالبان به سختی میتوانند جنگجویانشان را – که سالها به آنها گفته شده جنگ با اشغالگران جهاد است – قانع سازند که بازگشت امریکا را بپذیرند. بسیاری شاید حتی به داعش-خراسان بپیوندند. همچنان، متحدان طالبان مانند القاعده و گروههای تندرو در پاکستان، آسیای میانه، آسیای جنوبی و چین، چنین توافقی را خیانت دانسته و با زور در برابرش خواهند ایستاد.
از دید منطقه نیز وضعیت روشن است. بر خلاف دوره بعد از ۱۱ سیپتامبر سال ۲۰۰۱ که امریکا از همبستگی جهان برخوردار بود، امروز منطقه – زیر نفوذ چین، روسیه و ایران – آشکارا با حضور دوبارهٔ امریکا مخالفت شدید دارد. معرفی هدف تصرف بگرام بهعنوان بخشی از سیاست ضدچین توسط ترامپ، همکاری منطقه را دشوارتر کرده است. برای واشنگتن، توضیح اینکه حضور مجدد نظامی واقعاً یک برنامهٔ ضدتروریزم است، تقریباً ناممکن خواهد بود.
کشورهای قدرتمند منطقه برای جلوگیری از حضور امریکا در افغانستان – که آن را تهدیدی مستقیم علیه امنیت خود میدانند – دست به هر کاری خواهند زد. تجربهٔ بیست سال گذشته هم نشان داده است که مبارزه با تروریزم بدون همکاری منطقهای نتیجه نمیدهد.
تصرف بگرام برای مردم افغانستان مشکلات و خطرات را حتی بیشتر خواهد ساخت. اگر امریکا بخواهد بگرام را به زور پس بگیرد، افغانستان بار دیگر به میدان جنگ قدرتهای بزرگ تبدیل خواهد شد، با پیامدهای ویرانگر برای مردم عادی. اگر این کار از راه معامله صورت گیرد، طالبان از آن بهرهٔ سیاسی، اقتصادی و نظامی خواهند برد و حکومت غیرمشروع خود را بیشتر تحکیم کرده و همچنان حقوق و آزادیهای مردم را پایمال خواهند نمود. در هر حالت، متاسفانه بازنده مردم افغانستان خواهند بود.
تروریزم تهدید واقعی برای امریکا، افغانستان و منطقه است. مقابله با آن تنها با یک دولت مشروع در افغانستان ممکن است که به مسئولیتهایش در برابر مردم و جهان عمل کند. این کار همچنان نیازمند همکاری صادقانهٔ منطقهای است، نه یک مداخلهٔ خارجی دیگر و آنهم با اهداف غیر مشروع.
بهجای دنبال کردن ماجرای خطرناک بگرام، بهتر است واشنگتن انرژی خود را صرف پشتیبانی از یک روند واقعی سیاسی برای حل بحرانهای افغانستان کند و از استقرار نظام مشروع و متعهد به حقوق تمام مردم أفغانستان حمایت کند. تنها این راه میتواند ثبات پایدار را برای افغانستان، منطقه و جهان به ارمغان بیاورد.